Nghê, sư hay lân?

Ông nói chẳng sai. Những bức tượng sư tử và những con... Rưa rứa sư tử xuất hiện ngày càng nhiều trước các cơ quan, công trình công cộng, chùa chiền và cả tư gia, đến nỗi có người khái quát hóa thành bệnh “bùng nổ sư tử”. Đáng nói là chuyện đặt tượng nhiều khi chỉ là chạy theo thời thượng,  đọc thêm  để cho “oai” mà không có sự tìm hiểu kỹ càng về văn hóa, thẩm mỹ. Theo phong thủy phương Đông, tượng sư tử “có tác dụng chế sát và trấn trạch”, thường được đặt cả đôi, một đực, một cái ở phía ngoài cổng các cơ quan quyền lực hoặc doanh nghiệp lớn. Khi một trong hai con vỡ, người ta sẽ thay thế cả đôi. Đặt tượng sư tử ở tư gia là thất cách (chưa bàn đến nhân tố mỹ thuật). Cách đây ít lâu, tại hội sở một cơ quan  click here  công quyền hoành tráng nọ, sau khi bị chê vì bày ra hai con sư tử đực (đáng ra phải là một đực một cái), người ta đã vội vã sửa sai, thay hai “ông” cũ bằng ba sư tử mới; trong đó có một sư tử con kèm với một sư tử lớn (chắc lập luận rằng có con đứng cạnh thì ắt sư tử lớn phải là sư tử mẹ?). Tiếc thay, “sư tử mẹ” này lại có bờm, (sư tử cái không có bờm); mà bên kia đã là một ông bố oai phong bờm xù... Chuyện cười ra nước mắt. Lại nữa, đám “họ hàng” của sư tử cũng rất nhiều: Nghê, kỳ lân, tỳ hưu..., Không gieo rắc kỹ cũng rất dễ rơi vào  read more  cảnh bị chê cười là phú quý sinh (loạn) lễ nghĩa! Ở cửa chùa, cổng làng theo tín ngưỡng dân gian, tiên sư ta thường đặt những con nghê đá. Trong khi đó, kỳ lân và tỳ hưu là những linh vật của nền văn hóa Trung Quốc. Tài liệu của Đại học Mỹ thuật TP.HCM viết: “Nếu không để ý kỹ cũng khó phân biệt giữa nghê - con vật được biến tấu từ sư tử và cả chó cộng thêm sự sáng tạo của nghệ nhân. Nghê là linh vật đặc biệt của văn hóa Việt Nam, còn lân thuộc văn hóa Trung Hoa. Lân giống sư tử nhiều hơn, có sừng, thân hình tròn mập, đuôi ngắn, miệng ngậm ngọc hay ngồi chống chân lên quả cầu. Con nghê có kỳ mà không có sừng, dáng thanh, mình thon nhỏ, trông giống như dáng chó đuôi dài (...) Trong đời sống ý thức, thánh sư ta cần có linh vật để xua đuổi mã tà, ác quỷ và canh giữ cho gia chủ. Nên  read more  chi mà chó đá được dựng lên trước mỗi cổng làng, cổng đình, cổng nhà, ngoài đầu hồi… tại nhiều làng quê miền Bắc nước ta. Dần dà, với quan niệm chó đá hóa linh, các bức tượng để bày trước điện thờ của các nhà giàu có, hay các đền thờ, đình, miếu… được khắc đẽo với những chi tiết oai vệ dần thành con nghê”. Còn tỳ hưu thoạt nhìn giống con lân đực, nhưng lại có râu, mình to, mông to, đuôi dài, có chùm lông đuôi rậm. Con vật này không  đọc thêm  ăn thức ăn bình thường mà chỉ ăn vàng, bạc, đặc biệt là không có... Hậu môn, nên chi biểu trưng cho sự tích tụ của cải. Rõ ràng việc “rước” các linh vật nào về đặt ở đâu sẽ “mách” cho người ta biết không chỉ gu thẩm mỹ mà cả chiều sâu văn hóa của chủ sở hữu công trình. Đâu phải cứ có tiền là thành sang cả!  Hội An